1. Đặt vấn đề
Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và là trụ cột an ninh lương thực của mỗi quốc gia. Tuy nhiên hiện nay, với sự gia tăng dân số toàn cầu và những biến đổi khí hậu như thiên tai, dịch bệnh, xung đột và các phương pháp canh tác lạc hậu ở một số quốc gia đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến số lượng và chất lượng lương thực, thực phẩm.
Trong bối cảnh kinh tế phát triển, việc áp dụng các mô hình kinh tế tuần hoàn là rất cần thiết để tăng cường hiệu quả sản xuất và cải thiện cuộc sống của người nông dân. Việt Nam có khoảng 70% dân số hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Phát triển nông nghiệp bền vững ở nước ta đang đối mặt với nhiều áp lực từ việc suy giảm tài nguyên như đất đai và nguồn nước, sự gia tăng phát thải từ các hoạt động nông nghiệp cũng như tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.
Ngày 07/6/2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 687/QĐ-TTg về việc phê duyệt đề án phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam. Để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong phát triển ngành nông nghiệp bền vững là vô cùng quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh doanh thông qua việc giảm thiểu chi phí sử dụng tài nguyên, (tiết kiệm nước, tái chế chất thải, xử lý biogas…), giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và phản ứng tích cực trước biến đổi khí hậu.
2. Vai trò của kinh tế tuần hoàn trong phát triển nông nghiệp bền vững
Một là, góp phần tăng cường hiệu suất sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường.
Sự gia tăng dân số và mức độ tiêu thụ thực phẩm đang tạo ra áp lực lớn đối với tài nguyên đất đai và nước. Trong ngành Nông nghiệp, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn tài nguyên, như: đất đai, nước và phân bón, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các chất thải được tái chế và sử dụng lại trong sản xuất sẽ góp phần giảm lượng rác thải và bảo vệ môi trường (các chất thải hữu cơ tái chế có thể được sử dụng để sản xuất phân bón hữu cơ hoặc làm thức ăn trong chăn nuôi). Thông qua hình thức tận dụng nguồn chất thải hữu cơ, các doanh nghiệp và người nông dân có thể tiết kiệm chi phí sản xuất, vừa góp phần cải thiện chất lượng đất và tăng cường đa dạng sinh học, có lợi cho sức khỏe của cây trồng, vật nuôi, vừa giảm thiểu tác động tiêu cực đến nguồn nước, không khí và môi trường sống.
Hai là, góp phần xây dựng chuỗi giá trị bền vững trong ngành Nông nghiệp và đa dạng hóa nền kinh tế.
Kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp tạo ra các chuỗi giá trị liên kết giữa các sản phẩm nông nghiệp và các ngành công nghiệp khác, từ đó mở ra nhiều cơ hội kinh doanh mới và đa dạng hóa nền kinh tế. Việc kết nối các khâu sản xuất, chế biến và tiêu thụ thông qua tái chế và chia sẻ, sử dụng lại các sản phẩm phụ vừa tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm vừa nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông dân và doanh nghiệp. Ví dụ, các sản phẩm như phân bón hữu cơ, biochar từ vỏ cây hoặc năng lượng tái tạo từ chất thải hữu cơ có thể được tiếp thị và phân phối trên cả thị trường nội địa và quốc tế. Khai thác tiềm năng của quá trình tái chế và sử dụng sản phẩm phụ trong ngành nông nghiệp sẽ khuyến khích các ngành công nghiệp mới phát triển như công nghiệp tái chế và công nghiệp xanh. Xu hướng tiêu dùng mới của người dân hiện nay đang hướng đến những nguồn sản phẩm sạch và bền vững. Vì vậy, việc đầu tư vào các sản phẩm này có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn cho các bên liên quan.
Ba là, cải thiện điều kiện sống cho người nông dân vùng nông thôn.
Đối với người nông dân, kinh tế tuần hoàn mang lại nhiều lợi ích vượt trội. Trong bối cảnh nông nghiệp đang gặp nhiều khó khăn do biến đổi khí hậu, việc sử dụng lại các nguồn tài nguyên có sẵn ở nông thôn và tối ưu hóa quá trình sản xuất (áp dụng các kỹ thuật nông nghiệp hiện đại như: sử dụng phân bón hữu cơ và kỹ thuật chăm sóc cây trồng…) sẽ giúp họ tiết kiệm chi phí và giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả sản xuất. Mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người nông dân khu vực nông thôn thông qua các hoạt động như sản xuất, chế biến và buôn bán nông sản, góp phần gia tăng thu nhập và cải thiện cuộc sống của họ.
3. Giải pháp phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp Việt Nam
Việt Nam cần xác định tầm nhìn và chiến lược phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp, trong đó việc áp dụng kinh tế tuần hoàn đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp bền vững tại Việt Nam cần tập trung vào các giải pháp sau:
Thứ nhất, tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ.
Tăng cường ứng dụng khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp tuần hoàn là một phần quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, việc đầu tư vào nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ sinh học, hóa lý, công nghệ xanh và công nghệ thông tin cũng cần được thúc đẩy. Bên cạnh đó, Chính phủ cần khuyến khích sự hợp tác, liên kết, chia sẻ kinh nghiệm và tài nguyên giữa các bên liên quan sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho mô hình nông nghiệp tuần hoàn phát triển mạnh mẽ hơn.
Thứ hai, Chính phủ cần xây dựng hệ thống chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân sử dụng các sản phẩm bền vững.
Chính phủ cần thiết lập hệ thống chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp và hợp tác xã, bao gồm chính sách về vốn đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn và tư vấn kỹ thuật để giúp cho các chủ thể tham gia sản xuất áp dụng các phương pháp canh tác, chăn nuôi hiệu quả và bền vững. Ngoài ra, việc khuyến khích người tiêu dùng ủng hộ sản phẩm bền vững cũng rất quan trọng. Chính phủ cần tổ chức các chiến dịch quảng bá, giáo dục để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về lợi ích của việc sử dụng sản phẩm từ nông nghiệp tuần hoàn. Đồng thời, quá trình thiết lập các chuỗi cung ứng ngắn từ trang trại đến người tiêu dùng cũng góp phần tăng tính minh bạch về nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm và giảm thiểu lượng phát thải các-bon.
Thứ ba, cần quan tâm đầu tư xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.
Xây dựng chuỗi cung ứng bền vững từ sản xuất đến tiêu thụ là yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Chính phủ, các tổ chức phi lợi nhuận và doanh nghiệp cần tăng cường thúc đẩy sự hợp tác giữa các đơn vị từ sản xuất đến tiêu thụ hoặc xây dựng cơ chế khuyến khích cho các bên có liên quan có thể chia sẻ ý tưởng về quá trình thiết lập quy trình sản xuất linh hoạt để thu thập và tái chế sản phẩm phụ, cũng như xây dựng các kênh phân phối và tiếp thị đặc biệt cho sản phẩm tái chế.
Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế.
Đẩy mạnh công tác nghiên cứu các mô hình kinh tế tuần hoàn và thực tiễn sản xuất nông nghiệp của các quốc gia tiên tiến, như: Hà Lan, Đức, Nhật Bản, Iran… Phân tích các chiến lược, chính sách và công nghệ được sử dụng trong nông nghiệp tuần hoàn của các quốc gia này. Từ đó, thiết lập mối quan hệ, tận dụng các cơ hội để chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia thông qua các diễn đàn quốc tế, hội thảo, các chương trình hợp tác song phương, đa phương. Bên cạnh đó, cần thực hiện các dự án thử nghiệm nhỏ để kiểm tra và đánh giá tính khả thi khi áp dụng kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp tại Việt Nam. Dựa trên kết quả thu được, các bên tham gia sản xuất cần điều chỉnh và mở rộng áp dụng vào quy mô lớn hơn nếu cần thiết.
4. Kết luận
Trước tình hình biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng, hiểu rõ vai trò quan trọng của kinh tế tuần hoàn trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành Nông nghiệp là vô cùng quan trọng. Trong thời gian tới, Việt Nam cần sớm khắc phục các vấn đề tồn tại và thách thức trong việc áp dụng mô hình nông nghiệp tuần hoàn thông qua các giải pháp đột phá để thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn nói chung và ngành Nông nghiệp nói riêng, đáp ứng các yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.
Sưu tầm
